🧅

HAGAHA BEERASHADA
BASASHA

Tilmaame Dhammaystiran oo Casri ah

Diyaarinta Dhulka | Waraabka | Cudurada | Nafaqaynta

Ujeedada Buuggan:

Buuggan wuxuu loogu talagalay beeraleyda Soomaaliyeed si ay u kordhiyaan wax-soo-saarka basasha iyagoo adeegsanaya habab casri ah (Scientific Methods).

Bogga 1

1. Noocyada Basasha (Varieties)

Doorashada nooca basasha waa furaha guusha. Deegaanka Soomaaliya waxaa ku habboon noocyada u adkaysta kulaylka.

🔴

Red Creole

Waa nooca ugu caansan Soomaaliya. Midabkiisu waa guduud mugdi ah. Aad ayuu ugu adkaysan karaa kaydinta (Shelf life) iyo cudurada.

🟣

Bombay Red

Waa basal guduudan oo xajmi ahaan waawayn. Waxay ku baxdaa muddo gaaban (90-110 maalmood). Aad bay suuqa uga socotaa.

🟡

Texas Grano (White/Yellow)

Waa basal cad ama jaalle ah. Dhadhankeedu ma kulula (Mild). Waxay u baahantahay dhul qabow yar leh, badanaa laguma beero meelaha aadka u kulul.

🌿

Spring Onion

Basasha Cagaaran ee aan samayn guluubka wayn. Waxaa loo isticmaalaa saladhka, waxayna ku baxdaa 45 maalmood.


Wareegga Nolosha Basasha

🌱
Abuur (Nursery)
4-6 Todobaad
🌿
Beerid (Transplant)
Maalinta 1aad
🧅
Guluubaysi (Bulbing)
Maalinta 60aad
🍂
Goosasho
Maalinta 100-120aad
Bogga 2

2. Diyaarinta Dhulka & Waraabka

Basashu waxay u baahantahay carro jilicsan, oo si fiican loo falay si xididada ay si fudud ugu dhex socdaan.

Tallaabooyinka Diyaarinta:

  1. Falidda Hore: Dhulka waa in lagu falaa cagaf ama gacanta si qoto dheer (30cm) si loo burburiyo dhadhaabta.
  2. Simidda: Dhulka waa in la simaa (Leveling) si biyuhu u wada gaaraan.
  3. Samaynta Bed-ka (Raised Beds): Waa in la sameeyaa caro-tuur jooggeedu yahay 15-20cm, balacuna yahay 1 mitir. Tani waxay ka hortagtaa biyo fariisiga.

Nidaamka Drip Irrigation-ka (Dhibic-dhibic)

Habka ugu fiican ee basasha loo waraabiyo waa Drip Irrigation. Waxay badbaadisaa biyaha iyo nafaqada.

Naqshadda Drip Line-ka (Bed-ka 1m)
🌱
🌱
🌱
🌱
🌱
🌱
Qiyaasta Fogaanta
Fogaanta geedaha (Plant spacing) 8 cm - 10 cm
Fogaanta khadadka (Row spacing) 20 cm - 25 cm
Tirada khadadka halkii Bed 3 ama 4 khad (Drip lines)
Bogga 3

3. Xanaanada (Nursery)

Basasha toos looma beero (Direct seeding) badanaa, waxaa lasoo mariyaa xanaano (Nursery) muddo 4 ilaa 6 todobaad ah.

🌱 Diyaarinta Xanaanada

Kala Wareejinta (Transplanting)

Marka geedku yeesho dhumuc la'eg qalin rasaas (Pencil thickness) iyo dherer 15cm, waa la wareejinayaa.

Digniin: Ha wareejin geedka xilliga qorraxdu aadka u kulushahay. Samee galabkii ama aroortii hore.
Tallaabada Sharaxaad
Goynta Xididka Iska jar xididada dhaadheer, reeb kaliya 2cm.
Goynta Caleenta Iska jar 1/3 caleenta sare si geedku uusan biyo badan u dhicin.
Waraabka Hore Waraabi dhulka ka hor inta aanad beerin.
Bogga 4

4. Jadwalka Waraabka

Basashu xidido gaagaaban ayey leedahay, sidaas darteed waxay u baahantahay biyo joogto ah laakiin aan badnayn.

💧 Marxaladda 1aad (0-30 Maalmood)

Geedku wuu yaryahay. Waraabi maalin dhaaf (Every other day). Ha ogolaan in carradu qalasho.

💧 Marxaladda 2aad (30-60 Maalmood)

Xilliga korriinka caleenta. Waraabi 2 ilaa 3 jeer todobaadkii iyadoo ku xiran cimilada.

💧 Marxaladda 3aad (60-90 Maalmood)

Xilliga Guluubaysiga (Bulb formation). Biyaha waa in la joogteeyaa si guluubku u weynaado.

🛑 Marxaladda 4aad (Goosashada)

Jooji waraabka 10-15 maalmood ka hor goosashada. Tani waxay caawisaa in basashu ay qalasho oo ay raagto (Curing).

Calaamadaha Biyo Yarida

Bogga 5

5. Nafaqaynta (Fertilizers)

Basashu waxay aad ugu baahantahay Nitrogen, Phosphorus, iyo Potassium.

Waqtiga Nooca Bacriminta Faa'iidada
Xilliga Beeridda DAP (Di-ammonium Phosphate) Waxay xoojisaa xididada si geedku dhulka u qabsado.
3 toddobaad kadib UREA / CAN (Nitrogen) Waxay dedejisaa korriinka caleemaha cagaaran.
6 toddobaad kadib NPK (oo badan Potassium) Waxay caawisaa in guluubka basashu uu weynaado oo miisaan yeesho.
Micro-nutrients Zinc, Sulphur Sulphur-tu waxay basasha u yeeshaa dhadhanka basbaaska leh (Pungency).

Fiiro Gaar ah:

Haddii aad isticmaalayso Drip Irrigation, isticmaal bacriminta biyaha ku dhex milanta (Soluble Fertilizers) oo dhex mari tuubooyinka (Fertigation).

Bogga 6

6. Cayayaanka Khatarta ah

Cayayaanka ugu badan ee basasha dhibaatada u geysta Soomaaliya.

1. Thrips (injir)

🐛

Calaamadaha: Waa cayayaan aad u yar-yar. Waxay dhecaanka ka dhuuqaan caleenta, taasoo keenta in caleentu yeelato dhibco qalin ah (Silver patches).

Xal: Isticmaal sumaha sida Confidor ama Abamectin. Buufi xilliga qabowga.

2. Cutworms (Diir)

🐛

Calaamadaha: Waxay jartaa jirridda geedka yar xilliga habeenkii. Aroortii waxaad arkaysaa geedka oo dhulka yaala.

Xal: Ku shub agagaarka geedka sunta Chlorpyrifos ama gacanta ku gur haddii dhulku yaryahay.

3. Onion Maggot (Dirxiga Basasha)

🪰

Calaamadaha: Dirxigan wuxuu cunaa guluubka hoose, taasoo keenta in geedku huruud noqdo oo dhinto.

Xal: Wareegga dalagga (Crop rotation) samee. Ha ku celin basasha isla meeshii hore.

Bogga 7

7. Cudurada Basasha

Cudurada badankoodu waa Fangas (Fungal diseases) ka dhasha qoyaanka badan.

Purple Blotch

Astaamaha: Dhibco guduudan oo biyo ah ayaa kasoo baxa caleemaha. Caleemaha way jajabaan.

Daaweynta: Mancozeb ama Ridomil Gold.

Downy Mildew

Astaamaha: Caleemaha oo yeesha cawl (fungus) xilliga qabowga iyo dhtaxa. Geedku wuu yaraadaa.

Daaweynta: Metalaxyl.

Pink Root

Astaamaha: Xididada ayaa noqda casaan, geedka ma qaadan karo nafaqo.

Daaweynta: Daawada carada lagu shubo (Soil drenching) ama abuurka oo la daaweeyo.

Neck Rot

Astaamaha: Luqunta basasha ayaa jilcda oo qudhunta, gaar ahaan xilliga keydinta.

Daaweynta: Si fiican u qallaji (Cure) basasha ka hor inta aanad keydin.

Bogga 8

8. Maareynta Sumaha

Isticmaalka sunta waa inuu noqdaa mid xisaabsan si loo ilaaliyo caafimaadka dadka iyo deegaanka.

Jadwalka Buufinta (Tusaale)

Xaaladda Nooca Sunta (Active Ingredient) PHI (Maalmaha sugitaanka)
Thrips / Bar-baro Acetamiprid / Imidacloprid 7 Maalmood
Fangas Guud Mancozeb 14 Maalmood
Diirta Lambda-cyhalothrin 7 Maalmood

⚠️ Badbaadada Shaqaalaha:

Bogga 9

9. Goosashada & Keydinta

Guushaada oo dhan waxay ku xirantahay sida aad u goosato oo aad u keydiso dalagga.

Goorma ayaa la goostaa?

Basasha waxaa la goostaa marka 75% caleemaha sare ay jaalle noqdaan oo ay dhulka u seexdaan (Neck fall).

Habka Curing-ka (Qallajinta)

Waa tallaabada ugu muhiimsan si basashu ay muddo dheer u keydsanto.

  1. Marka aad bixiso, basasha uga tag beerta dhexdeeda 2-3 maalmood (haddii roob uusan jirin) si ay u qalasho.
  2. Kadib jar caleemaha adigoo reebaya 2cm luqunta ah.
  3. Ku faafi meel har ah oo hawo fiican leh muddo 2 todobaad ah ilaa qolofka sare uu noqdo mid adag oo sanqadhaya (Papery skin).

Keydinta (Storage)

DHAMAAD

Waxaan rajeynaynaa in hagahan uu noqdo mid wax-tar leh.

Nasiib Wacan!

Bogga 10