HAGAHA ABOORKA (TERMITES)

Burburiyaha Aamusan ee Dhismooyinka

🔍 Waa maxay Aboorka?

Aboorku waa cayayaan ku dhex nool bulsho habaysan (Social insects). Waxay quutaan "Cellulose" oo laga helo alwaaxda, warqadaha, iyo dhirta. Waxaa loo yaqaannaa burburiyaha aamusan sababtoo ah waxay gudaheeda ka baabi'iyaan guriga adigoon dibadda ka dareemin.

1. Qaybaha Bulshada Aboorka

Aboorku wuxuu u qaybsamaa dhowr nooc oo mid kasta shaqo leeyahay (Caste System).

**Boqorada (Queen):** Waxay dhashaa kumanaan ukun ah maalin kasta.
**Shaqaalaha (Workers):** Waa kuwa cuna alwaaxda ee dhibka keena.
**Askarta (Soldiers):** Waxay leeyihiin daaman waaweyn oo ay ku difaacaan buulka.
**Alates (Swarmers):** Waa kuwa baallada leh ee sameeya buulasha cusub.

2. Farqiga u dhexeeya Aboorka iyo Quraanjada

Dad badan ayaa ku qalda Aboorka iyo quraanjada baallada leh.

}

Sifada	Aboorka (Termite)	Quraanjada (Ant)
Dhexda	Toos (Wide waist)	Dhuuban (Pinched waist)
Antennae	Toos u eg tusbax	Laaban (Elbowed)
Baallada	Isku dherer	Kuwa hore ayaa dheer

3. Calaamadaha lagu garto

**Mud Tubes:** Aboorka dhulka hoostiisa dega wuxuu dhistaa marinno dhoobo ah si ay qoyaanka u ilaashadaan marka ay alwaaxda u socdaan.

**Daloolada Alwaaxda:** Alwaaxda oo marka la garaaco u dhawaaqda sidii wax bannaan (Hollow sound).
**Baallada Dunsan:** Waxaad arki kartaa baallo ay ka tageen kuwa cusub ee guuraya.
**Frass:** Saxarada aboorka oo u eg budo alwaax ah oo yar yar.

4. Noocyada Aboorka

Labada nooc ee ugu khatarsan ee laga helo dhulalka kuleylka ah.

**1. Subterranean Termites:** Waxay degaan dhulka hoostiisa, waxayna dhistaan tuunbooyin dhoobo ah. Waa kuwa ugu burburka badan.

**2. Drywood Termites:** Waxay si toos ah u dhex degaan alwaaxda qalalan (sida sariiraha ama saqafka), uma baahna inay dhulka taabtaan.

5. Ka hortagga xilliga Dhismaha

Talo: Habka ugu fiican ee aboorka looga hortago waa inta dhismaha la bilaabayo (Pre-construction soil treatment).

Isticmaal sunta "Termiticide" si aad ugu buufiso carada hoose ka hor intaan shubka la saarin. Tani waxay abuurtaa xannibaad aanu aboorku ka soo gudbi karin sanado badan.

6. Xakamaynta Kiimikada

Maaddada	Nooca	Ujeedada
Fipronil	Liquid Barrier	Dilaa aad u xooggan oo muddo dheer haraya.
Bifenthrin	Repellent	Aboorka ka fogeeya dhulka guriga.
Hexaflumuron	Baiting System	Sun tartiib u shaqaysa oo boqorada disha.

7. Habka Dabinka (Baiting System)

Habkani wuxuu isticmaalaa warqad ama alwaax lagu daray sun tartiib u shaqaysa. Shaqaalaha ayaa u qaada suntan buulka dhexdiisa, waxayna siiyaan boqorada iyo askarta. Muddo 2-3 bilood ah, dhammaan buulka (Colony) ayaa wada dhimanaya.

8. Talooyinka Guryaha

Digniin: Qoyaanka waa saaxiibka kowaad ee aboorka.

**Hagaaji Dhuumaha:** Ha oggolaan inay biyo ku ururaan agagaarka dhismaha.
**Fogee Alwaaxda:** Ha dul saarin qoryaha dabka ama alwaaxda kale darbiga guriga.
**Hubi Hawo-mareenka:** Hubi in meelaha alwaaxda ah (sida saqafka) ay leeyihiin hawo fiican si ay u qallalaan.

GUNAANAD

Aboorku waa khatar qarsoon. Kormeer sannadle ah oo lala sameeyo khubaro iyo ka hortag hore ayaa ah dariiqada kaliya ee lagu ilaalin karo hantidaada. Ha sugin ilaa uu alwaaxdu dumo!

DHAMAAD

Diyaariye: Elmi24academy