HAGAHA CAYAYAANKA WHITEFLY

Duqsiga Cad: Khatarta Ma muuqatada ah

🔍 Waa maxay Whitefly?

Whitefly (Duqsiga Cad) waa cayayaan yaryar oo ka tirsan qoyska *Aleyrodidae*. Waxay dhuuqaan dheecaanka dhirta, waxayna caan ku yihiin inay ku ururaan caleenta hoosteeda. Waxay dhibaato weyn u geystaan Tamaandhada, Basbaaska, iyo Cudbiga.

1. Aqoonsiga iyo Muuqaalka

Whiteflies ma aha duqsi dhab ah, laakiin waxay aad ugu dhow yihiin Aphids-ka iyo Mealybugs-ka.

Sifaha: Waxay leeyihiin jidh jaalle ah oo lagu daboolay budo cad oo u eg shamac (wax). Marka geedka la ruxo, waa ka duulaan iyagoo badan.

**Dhererka:** 1 mm ilaa 2 mm.
**Baalasha:** Afar baal oo cad-cad.
**Goobta:** Had iyo jeer waxay joogaan caleenta hoosteeda (Underside).

2. Meertada Nolosha

Meertada nolosha Whitefly waa mid aad u degdeg badan, taas oo keenta inay beerta ku fidaan maalmo gudahood.

Whitefly dheddigga ah waxay dhali kartaa ilaa **400 oo ukun**. Ukunta waxay ku xiraan caleenta hoosteeda qaab goobo ah. Markay dillaacaan, marxaladda koowaad (Crawler) ayaa ah tan kaliya ee socota ilaa ay meel ku dhegaan.

3. Waxyeellada iyo Honeydew

Whiteflies waxay dhirta u waxyeelleeyaan laba hab oo kala duwan.

**Honeydew:** Whiteflies waxay soo saaraan dareere macaan oo loo yaqaan "Honeydew". Dareerahan wuxuu soo jiitaa xasharaadka (Quraanjada) iyo funguska madow (Sooty Mold).

Saameynta:

Caleemaha oo noqda kuwo dhegdheg leh.
Funguska madow oo daboola caleenta, isagoo ka xannibaya qorraxda (Photosynthesis).
Geedka oo daciifa, caleemuhuna waxa ay huruud noqdaan.

4. Gudbinta Fayrasyada

⚠️ Khatarta ugu weyn: Whiteflies waa vektorka koowaad ee fayraska "Tomato Yellow Leaf Curl Virus" (TYLCV).

Fayraska TYLCV wuxuu joojiyaa koritaanka geedka, wuxuuna ka dhigaa caleemaha kuwo isku duubma oo huruud ah. Hal whitefly oo kaliya ayaa qaadi kara fayraska oo u gudbin kara beerta oo dhan.

5. Baadhista (Sticky Traps)

Si aad u ogaato imaatinka Whitefly, isticmaal dabinada midabka leh.

Dabinada Jaallaha ah:

Whiteflies waxay aad u soo jiitaan midabka **Jaallaha ah (Yellow)**. Dhig dabinada dhegdhegga leh meel u dhow dhalada geedka si aad u aqoonsato tirada cayayaanka intaysan tarmin.

6. Xakamaynta Noolaha (Biocontrol)

Isticmaalka cadowga dabiiciga ah waa habka ugu badbaadada badan deegaanka.

Ugaadhsatada:

**Encarsia formosa:** Waa xasharaad yar oo dulin ku ah Whitefly, ukunteedana ku dhex rida dirxiga whitefly-ga.
**Ladybugs:** Waxay cunaan tiro badan oo Whitefly ah maalin kasta.

7. Qiyaasta Suntada (Dosage)

Digniin: Had iyo jeer buufi caleenta hoosteeda si aad u gaarto meesha ay ku dhuumanayaan.

Maaddada	Qiyaasta (20L Biyo)	Habka
Imidacloprid (Confidor)	10ml - 15ml	Systemic (Aad u fiican)
Acetamiprid	10g - 15g	Xakamayn degdeg ah
Neem Oil	40ml - 50ml	Dabiici (Ka hortag)

8. Maareynta Isku-dhafan (IPM)

Talooyinka Guusha:

**Nadaafadda:** Ka saar haramaha (weeds) agagaarka beerta maxaa yeelay waxay hoy u yihiin Whitefly.
**Shabagyada:** Haddii aad leedahay Greenhouse, isticmaal shabagyada mesh-koodu aadka u yar yahay (50 mesh).
**Silver Mulch:** Isticmaalka bastic-ga midabka qalinka ah ee dhulka la dhigo wuxuu wareeriyaa indhaha Whitefly.

GUNAANAD

Xakamaynta Whitefly waxay u baahan tahay dulqaad iyo kormeer joogto ah. Ha sugin ilaa fayrasku ku faaho beerta. Ku bilow dabinada jaallaha ah iyo nadaafadda beerta si aad u hesho goosasho caafimaad qabta.

DHAMAAD

Diyaariye: Elmi24academy